Sunday 15 September 2019

Goa's Oldest Online News Portal

CLEAR CUT

माम्मीः मेंदवापरस काळजान चिंतपी मायेस्त व्यक्तिमत्व

 

काळजाची मागणी पुरोवपाक मेंदू वापरता तो जिणेंत पुरायेन येसस्वी जाता. माम्मीक हें सदांच जमलें ना. तिचें काळीजच चड व्हांवलें. देखून ती निसरली, पडली आनी आपटलीयबी. पूण म्हणून काळीज निबर करून जगली ना. जिणेंत आयलेल्या अणभवांतल्यान कोडूय जालिना. आपल्या सभावांतली गोडसाण तिणें केन्नाच सोडली ना.



(7 सप्टेंबर 2019 ह्या दिसा व्हिक्टोरिया फॅर्नांडीस, म्हुटल्यार आमची सगळ्यांचीच माम्मी, हो संवसार सोडून गेली. 85 वर्सांचे पिरायेर. जिणेंत तिणें खूब कितें भोगलें. कुटुंबीक पावंड्यार धोरोन सामाजीक आनी राजकी पावंड्यार लेगीत. पूण आपणेय हिंमत सोडली ना आनी दुसऱ्या निर्शेल्ल्यांकय उर्बा दियेत रावली. सामाजीक चळवळींखातीर बंदखणींत गेली आनी जिणेंत चुकोन दुसऱ्या मार्गान गेली म्हुणोनय बंदखणींत गेली. पूण सगळ्याच गोंयकारांच्या काळजांत मात सासणाची वोचोन बसली. हालींच हांव आनी प्रशांती तिची खबर घेवंक सांताक्रूझ तिच्या घरा गेलेलीं. व्हील चॅरार बोसोन सूप पियेताली. तो थिंगाच सोडून “म्हाजीं भुरगीं येयलीं” म्हुणोन सदचे भाशेन गोपांत घेतलें, पोल्यार हात भोवंडायले आनी तोंडावेलो तो खुशालभरीत हांसो... ही मायेस्त माम्मी आनी रणचंडिका जावन रस्त्यार देंवपीय ती माम्मीच. हे माम्मीक विसरले जाल्यार हें गोंय आनी गोंयकार बेमान म्हुणपाचे. कांय वर्सां फाटीं तिचेवेल्या एका पुस्तकाक जाय म्हूण बरयलेलो हो लेख, थोडेशे बदल करून  हिंगां परत छापला.)

सामाजीक मळार वावुरपी फुडाऱ्यांक लोकांनी तकलेर घेतलो, पूण तेच लोक जेन्ना मतदार जाले तेन्ना तेणे तेंचो भोवमान केलो ना. तेंकां वेंचून विधानसभेंत वा लोकसभेंत धाडलो ना. चडांत चड पंचायतींत धाडलो आसत. 1963 वर्सा गोंय विधानसभेची पयली वेंचणूक जाली तेन्ना गोंयचे मुक्ती खातीर वावुरलेले कितलेशेच स्वातंत्र्य सैनीक वेंचणुकेंत उबे रावलेले. पूण तेतूंतले महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष आनी युनायटेड गोवन्स पक्षांनी तिकेट दिल्ले कांय स्वातंत्र्यसैनीक वेंचून येयले, मात काँग्रेस पक्षाचे तिकेटीचेर रावलेले कितलेशेच म्हालगडे स्वातंत्र्यसैनीक सणसणीत आपटले. तेतूंत कितलिशींच व्हड व्हड नांवां आसलेलीं. देखीक, जुझे फ्रांसिस मार्टीन्स, माधव बीर, पांडुरंग मुळगांवकार, विश्र्वनाथ लवंदे, रामा हेगडे, लक्ष्मीकांत भेंब्रे, विनायक मयेंकार, पुरुषोत्तम काकोडकार, रविन्द्र केळेकार आनी टी बी कुन्हाची वैचारीक वारसदार भाची बर्था मिनेझीस ब्रागांझा लेगीत. उपरांत तेतूंतल्या बऱ्याचशा स्वातंत्र्य सैनिकांनी वेंचणुकेचें राजकारणच सोडून दिलें.

तीच गत कामगार फुडाऱ्यांची. जेराल्ड पेरेर आनी जॉर्ज वाझा सारके कामगार फुडारी पयले वेंचणुके सावन हारतच रावले. सामाजीक वा ट्रेड युनियन मळाचेर भौशीक विशय मुखार सरले तेन्ना न्याय मेळोवपा खातीर हेतूंतल्या कितल्याशाच फुडाऱ्यांनी आपली जीण ओंपली. कामगारय तेंचेच लागीं धांवले. पूण वेंचणुकेंत उबे रावले तेन्ना मात लोकांनी तेंकां फाट केली. कामगार चळवळीची ही परंपरा गोंयचो कामगार मतदार आजय चलयत आसा आनी तेका लागोन ख्रिस्तोफर फोंसेका वा राजू मंगेशकारासारके कामगार फुडारी वेंचणुको हारत आसात. सामाजीक चळवळींतल्या वावुरप्यांचीय हीच गत. विद्यार्थी चळवळींतल्यान मुखार सरलेले राजकारणी लेगीत तेतूंतल्यान सुटले नात. कांय जाण सुटले ते अपवादान आनी अपघातान. देखीक, माधव बीर, फेर्दीन रिबेल, राधारा ग्रासियस, माथानी साल्ढाणा आनी व्हिक्टोरिया फॅर्नांडीस. आणिबाणीआड भारतभर ल्हार आयलें तेन्नाच गोंयची युगोय जनता पार्टींत गेली आनी माधव बीर आनी फेर्दीन रिबेल वांगडाच, पूण तरीकय एकूच फावट, विधानसभेंत वेंचून येयले. राधाराव ग्रासियस तर पोटवेंचणुकेंत वेंचून येयलेलो तितलोच. माथानी 2002 वर्सा युगोडेपा आमदार म्हूण वेंचून येयलो जाल्यार दुसरे खेपे 2012 वर्सा भाजपा आमदार म्हुणोन. व्हिक्टोरिया 1994 वर्सा अपक्ष म्हणून जाल्यार 1999, 2002 आनी 2007 वर्सा काँग्रेस म्हुणोन.

ह्या सगळ्यां मदीं वेगळेंच व्यक्तिमत्व म्हुटल्यार व्हिक्टोरिया फॅर्नांडीस – माम्मी. माथानी वांगडा रेंदेर, रांपणकार आनी कोंकणी राजभास आंदोलनांत वावुरलेली, जाल्यार जनता पार्टींत माधव बीर आनी फेर्दीन रिबेलो वांगडा वावुरलेली. ओपिनियन पोला वेळार रविन्द्रबाब केळेकारा वांगडा वावुरलेली. पूण तेंचे सारकी उच्चशिक्षीतय न्हूं आनी विद्वानय न्हूं. मात कार्यकर्तो म्हूण हेंचे मदीं माम्मीक लागपी कोण ना. एक फावट कितेंय करपाचो निर्धार केलो जाल्यार तन-मन-धन ओंपून रात-दीस वावुरतेली. रस्त्यार देंवली जाल्यार कितें करीत म्हूण नेम ना. सांताक्रूझाच्या शेतकारांचें आंदोलन चलतालें तेन्ना तें मोडून काडपाखातीर पुलिसांनी लाठीमार करून आंदोलकांक फाफसुपाचो प्रयत्न केलो. तेन्ना तर सरळ वचून रस्त्यार न्हिदली आनी रास्ता रोको येसस्वी केलो. आंदोलनय जैतवंत जालें. सामाजीक चळवळींतले तिचे वांगडी वा काँग्रेस पक्षांतले फुडारी लेगीत तिका केन्नाच गृहीत धोरोंक शकले नात. उरफाटें कसलेंय लोकविरोधी धोरण राबोवंक काँग्रेस सरकार मुखार सरलें तेन्ना “माम्मी एक विरोध करतली” अशेंच धरूनच काँग्रेसीक आपले राजकी डांवपेच आंखचे पडटाले.

1963 वर्सा पयली विधानसभा वेंचणूक जावन महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षाचें सरकार येयलें आनी भाऊसाहेब बांदोडकार मुख्यमंत्री जालो. गोंय महाराष्ट्रांत घालपाक विरोध करपी चळवळ पयलीं रस्त्यार येयली ती तेन्ना. निमित्य जालें भाऊन प्रशासन चलोवपाक अणभवी डेप्युटेशनिस्ट महाराष्ट्रांतल्यान हाडले तेचें. विरोधी पक्ष फुडारी डॉ जॅक सिकेरान विधानसभेंत हो प्रस्न लावन धरलेलो जाल्यार भायर रवीन्द्रबाब केळेकार आनी हेरांनी ‘कावन्सिल ऑफ ऍक्शन’ ही संघटना घडोवन लोकआंदोलन सुरु केलेलें. माम्मी तेन्ना 30 वर्सांची. स्कर्ट-ब्लावज घालपी सोबीत आनी रुबाबदार व्यक्तिमत्व. कावंसिलान सत्याग्रह सुरू केलेलो. सचिवालयाकडेन, म्हुटल्यार पालाशीकडेन, एकेक दिसा 10-10 जाणांचे पंगड वयताले आनी स्वताक अटक करून घेताले. सत्याग्रही आंदोलनाचो एकेक दीस वांटून घेताले. कशेबशे करून धायेक लोक पुंजायताले.

(डेप्युटेशनिस्टांआड सचिवालयाचेर व्हेल्ल मोर्चो)

माम्मी तेन्ना पयलेच खेपे आंदोलनांत वांटेकार जावपाक गेल्ली. एक दीस तिका दिल्लो. ती सोमतीच सुमार 300 बायलां घेवन गेली. पुलीस बेसावध. माम्मीन आझाद मैदानार घणाघाती भाशण करून बायलांक उमेद हाडली. सचिवालयाचेर मोर्चो गेलो तेन्ना कांय बायलां “खंय आसा तो भाऊ, तेकाच वोचोन विचारया” म्हणून सरळ सचिवालयांतच घुसलीं. पुलीस आबूज. गोंयच्या इतिहासांत पयलेचे खेपे त्या दिसा सचिवालयाचीं दारां धांपचीं पडलीं. माम्मीसयत सगळ्या बायलांक अटक केली आनी पुलिसांनी तेंकां धमकायले – फुडले खेपे येवश्यात जाल्यार फारांनी मारतले.

हें सगलें माम्मीच्याच तोंडान आयकूंक जायः

पुलिसांची धमकी आयकोन सगळींच चाळवलीं. दुसऱ्याच दिसा आमी हजारांनी लोक घेवन परत पणजे येयलीं. आमचो मोर्चो पळोवपाक शेंकड्यानी विद्यार्थी जमा जाले. तेंकां फाफसुपाक पुलिसांनी तेंचेर लाठीमार केलो आनी आमकां काडून कादयेंत घातले. हांव  थिंगासावनच आड्डोन सांगूंक लागलीं – तुमी भियेनाकात. खरे भियेल्यात ते हे पुलीस, देखून ते तुमकां धावंडावंक सोदतात. हांव भितरल्यान लोकांक खुबळायतां म्हूण म्हाका आनी म्हाज्या कांय वांगड्यांक थिंगांसावन हालयलीं आनी एके कुडींत व्हरोन घातलीं. ते कुडिचीं हारशाचीं जनेलां बंद करून दवरलेलीं.  भायर पुलीस विद्यार्थ्यांक आनी हेरांक खोटांनी मस्तुपाक लागले. म्हाज्यान रावों नेजो जालें. हांवें सरळ जनेलाचे हारशेच फोडले आनी घोशणा दिवंक सुरवात केली. म्हाजो हो अवतार पळोवन पुलीस मुखेल्यान म्हाका सोडपाचो आदेश दिलो आनी मागीर आंदोलन थंड जालें.

ओपिनियन पोल जाहीर जातकीर माम्मीन केल्लो अवतार तर गोंयच्या इतिहासांत अजरंवर उरपा सारको. गोंय तेन्ना उबें फुटिल्लें. बार्देस, तिसवाडी आनी साश्ट ह्यो पोरण्यो काबिजादी विलिनीकरणाआड जाल्यार हेर णव तालुके विलिनीकरणवादी भोवसंख्यांकांच्या हातांत. ‘जय जय महाराष्ट्र माझा’ हीच गर्जना. हेर कडेन थोडे-भोव लोक विलिनीकरणाक विरोध करताले, पूण पेडण्या सारक्या वाठारांत मात शंबर टक्के विलिनीकरणवादी. सगळें गोंयूच पेटलेलें. अश्या वेळार माम्मीन कितें करचें? तिणें एक उक्ती जीप मागली – पेडण्यां वचपाक. हेरांनी तिका कितलो आडावपाचो प्रयत्न केलो, तुजी जीप लासून उडयतले आनी तुकाय बडतले म्हूण सांगपाचो यत्न केलो, पूण माम्मी आपल्या निर्णयार ठाम. ती नऊवारी लुगडें न्हेसली. तांबडेगुंज पदराचें निळें लुगडें. गळ्यांत मंगळसुत्र, नाकांत नथ, हातांत कांकणां, कपलार मोट्टो कुंकमाचो तिबो, केंसार आंबाडो आनी आंबाड्याचेर फाती. अस्सल महाराष्ट्री बायल जावन आनी जिपीचेर मराठी पदांच्यो रॅकॉर्डी लावन गेली पेडणेच्या एका गांवांत.

माम्मीच्याच उतरांनी सांगपाचें जाल्यार –

लुगडें न्हेसून आनी मराठी पदां लावन येयलेली बायल पळयतकीर जिपी भोंवतणीं लोक एकठांय जालो. भुरगीं, बायलां आनी जाण्टे लेगीत. हांवें मायक हातांत घेतलो आनी कोंकणींतल्यान उलोवपाक सुरवात केली – तुमची ही पणजेची भयण आयज आपल्या भावांक मेळपाक येयल्या. आयज आमी सगळ्यांनी मेळून गोंय वाटावंक जाय.पयलीं थोडो वेळ तेंकां म्हाजें भाशण आयकून बरें दिसलें. आनी मागीर हांव मुद्द्यार येयलें – आमचें गोंय म्हुटल्यार एक ल्हान व्होडें कशें. हें घेवन फाल्यां महाराष्ट्राच्या दर्यांत गेल्यार आमचें कितें जातलें? आमी शेणटले. खंयचे खंय नाच्च जातले. आमकां थिंगां कोण खावचोना. आमचें कोण आयकुचो ना. हिंगां आयज पणजे गेल्यार कामां जातात, फाल्यां बोट धरून मुंबय वयचें पडटलें.

लोकांक हांव कित्याक आयलां तें कळ्ळें. ते खुबळ्ळे. तेंणी जीप फातरावपाक सुरवात केली. म्हाजे वांगडचे आशिल्ले ते भियेले, आमी परत या म्हणपाक लागले. हांवें सांगलें – ना, हांव येवचीं ना. थिंगाच जीप दवरोन उबीं रावलीं. फातर थांबले आनी हांवें परत मायक हातांक घेतलो – हांव हिंगां तुमचेर कसलीच जबरदस्ती करूंक येयलें ना. फकत तुमची एक भयण आपलें मत आपल्या भांवांक सांगोंक येयल्या. तुमकां दिसता जाल्यार म्हाका फातरायात वा जिती मारून उडयात. आपल्या भावांच्या हातान मरण येवप हेचे सारकें दुसरें खंयचें भाग्य भयणीचें आसतलें?’

म्हाजें म्हणणें आयकून कांय जाण्टे मुखार सरले. तेंणी लोकांक समजायले – ती काय आमचेर जबरदस्ती करना. तिचें म्हणणें आयकुया. मागीर आमकां जाय तें करया. हांव मिटींग घेवन परत पणजे येयलीं तेन्ना आझाद मैदानाचेर सगळे म्हाजी वाट पळयत आशिल्ले. हांव धडधाकट आयिल्ली पळोवन सगळेच अजाप जाल्ले.

(ओपिनियन पोलाची प्रचार गाडी)

अशी ही माम्मी. 30 वर्सांचे पिरायेचेर आशिल्ली तशीच आजूय आसा. कोण तिका 80 वर्सां हुपलीं म्हणचोना इतली ताठ कण्याची. तोंडावेल्या हांश्यांतल्यान आवयपण व्हांवता. आमी विद्यार्थी चळवळींत आसतना लेगीत खंयूय आंदोलनांत मेळ्ळे जाल्यार पोल्याचेर हात भोवंडायत वेंगेंत घेताली आनी सांगताली – गोंयची राखण करपाच्या कसल्याय कामांत हांव आसां तुमचे वांगडा. आनी फकत तोंडाच्यो फटाश्यो न्हय, आमचे वांगडा आसतालीयबी. कोणूय तिची वळख राजकारणी म्हूण करून दिता आसत जाल्यार चूक. ती मुळांत एक निजाची सामाजीक वावुरपी. तेतूंतल्यान राजकारणांत देंवली. दोन-चार फावटीं वेंचूनय येयली, मंत्रीय जाली, उपसभापतीय जाली. पूण मुळांत तिचो पिंड कार्यकर्त्याचो. कालूय आसलो, आजूय आसा आनी फाल्यांय उरतलो.

जितली निग्रही तितलीच भावूक. आठ भुरग्यांची आवय. घोव मदींच संवसाराक अंतरलो. पूण आपले कापस्तादीन सगळ्या भुरग्यांक वाडयलो. आजकाल लोकांक एक सांगपी आनी वैयक्तीक जिणेंत तेचें उरफाटें करपी दांभीक फुडारी जळामळा सापडटात. पूण जात-कात-धर्म असो भेदभाव करचो न्हूं अशें तोंडान सांगपी माम्मीन आपल्या कुटुंबांतय हो भेदभाव केन्नाच केलो ना. देखूनच तिचे चडशे जांवय जात-धर्मा पलतडचे. तिच्या दोन पुतांमदलो रुडॉल्फ तिचेच वरी. जितलो भावूक तितलोच निग्रही. तकली सणकल्यार कितें करीत सांगू नेजो. तेच्या ह्या सभावानच तेका मार दिलो. माम्मीन घडयल्ली ‘प्रॉटॅक्टर’ ही संघटना व्हांवत गेली. संघटना घडयलेली गोंयकारांचे राखणे खातीर. पूण कांय गुन्यांवकारी करण्यांनी घुस्पत गेली आऩी गोंयकारांचे नदरेंत बदनाम जाली. संघटनायबी आनी माम्मीयबी. तिचीं पावलां चुकलीं. तेचो परिणाम म्हणून 1991 वर्सा माम्मीक आनी रुडॉल्फाकय राष्ट्रीय सुरक्षा कायद्याखाला आग्वादाची बंदखण भोगची पडली.

(पूत रुडॉल्फा वांगडा)

मात सुटून भायर येयली तेन्ना आपल्या करण्यांचें तिणें समर्थन केलेंना. चुकलें म्हूण सांगोन मेकळी जाली. आनी उपरांतय ओगी रावली ना. परत लोकांच्या हक्का खातीर वावुरपाच्या वावरांत तिणें आपणाक झोकून दिलें. भोगशिणें दिवन लोकांनी तिका वेंचूनय दिली. एक आऩी दोन फावटीं न्हूं. चार फावटीं. पयले खेपे 1994 वर्सा तर अपक्ष म्हुणोन. आऩी उपरांत काँग्रेसीचे तिकेटीचेर. तेन्नाच ती मंत्रीय जाली. पयले फावटीं लुइझिन फालेरोच्या सरकारांत जाल्यार दुसरे फावटीं फ्रांसिस सार्दीनाच्या सरकारांत. उपरांत प्रतापसिंग राणे मुख्यमंत्री आसतना उपसभापतीय जाली. तिचे आमदारकेच्या काळांत लोकांचे कितलेशेच प्रस्न तिणे विधानसभेंत लावन धरले. डॉ नंदकुमार कामत तिचो शेजारी. तेणे अभ्यास करून तिका प्रस्न दिवप आनी माम्मीन तितलेच पोटतिडकीन आनी मुद्देसूदपणान ते विधानसभेंत मांडप. मंत्री आसतनाय तेंच.

वेंचणुको हारलीयबी. पूण म्हुणोन तिणे राजकारण आनी राजकारण्यांकडेन आपले संबंद तोडले नात. आमदार-मंत्री आसतनाय तिणे कोणाच राजकारण्याकडेन वैयक्तीक दुस्मानपण घेतलें ना आनी उपरांतयबी. गोंयचो सभापती दर वर्सा विधीकार दीस म्हूण घडोवन हाडटा. आतांचे आनी आदले आमदार जमतात, वेगवेगळ्या विशयांचेर चर्चा करतात, एकामेकांक मेळटात, आदल्यो यादी काडटात अशें जायतें. व्हिक्टोरिया माम्मी, शंभूभाऊ बांदेकर, निर्मला सावंत, बाबुसो गांवकार अश्या आदल्या आमदारांनी ह्या दिसा एक ल्हानशें राजकी फार्स कशें नाटक करपाची परंपरा सुरू केली. निर्मिलाताईन बरोवन दिग्दर्शीत करप. मुखेल पात्रां म्हुटल्यार शंभूभाऊ आनी व्हिक्टोरिया माम्मी. तांचीं तीं नाटकां पळोवन सगळ्यांच्यो हांसोन मुड्ड्यो जाताल्यो. शंभूभाऊ सांगता ते प्रमाण एक फावट तर हॉस्पिटल्यांत डिस्चार्ज दीतकीर हट्टान निर्मलाबायचे फाटीक लागून तेच अवस्थेंत नाटक केलेंच. थिंगांय ती सगळ्यांचीच माम्मी आसलेली. जितली निग्रही तितलीच मायेस्त. 

(विधीकार दिसा रमाकांत खलप अभिनेत्री व्हिक्टोरिया माम्मीवांगडा सॅल्फी काडटना)

दरेकलो मनीस दोन तरांनी चिंतता. एक काळजांतल्यान, दुसरो मेंदवांतल्यान. जो फकत मेंदवांतल्यान चिंतता तो फकत हुशारच जायना, कांय वेळार भितरले बुद्दिचोय जाता, धुर्त जाता, कपटी लेगीत जाता. पूण जो काळजांतल्यान चड चिंतता तो मात मोगाळ जाता, उक्त्या मनाचो जाता, दाखय-लिपय कांय नासलेलो व्हांवतो झरो कसो जाता, सगळ्यांक जायजायसो दिसता. ह्या दोनय तरांचो सुमेळ सादता आनी काळजाची मागणी पुरोवपाक  मेंदू वापरता तो जिणेंत पुरायेन येसस्वी जाता. माम्मीक हें सदांच जमलें ना. तिचें काळीजच चड व्हांवलें. देखून ती निसरली, पडली आनी आपटलीयबी. पूण म्हुणोन काळीज निबर करून जगली ना. जिणेंत आयलेल्या अणभवांतल्यान कोडूय जालिना. आपल्या सभावांतली गोडसाण तिणें केन्नाच सोडली ना. देखूनच राजकारणांत आसून लेगीत हेर राजकारण्यांपरस वेगळी दिसली, सामाजीक वावुरप्यांमदली एक वेगळी कार्यकर्तो आनी संघटक म्हूण सासणाची यादींत उरली.

दरेका मनश्यामदीं बऱ्यो आनी वायट प्रवृत्ती आसतात. म्हाजे मदींय आसतल्यो आनी तुमचे मदींय. निमणे समाजाक आनी मनीसपणाक घातक ती वायट प्रवृत्ती. ती शिरजोर जाली काय लोक फाटल्यान आमकां गाळी घालूंक लागतात. ह्यो असल्यो गाळी माम्मीक पडनात. ती पुराय पारदर्शी. हेंच तिचें जिणेंतले गोळाबेरजेचें खरें येस. हीच खरी माम्मी. सगळ्यांच्याच मोगाची.




Blogger's Profile

 

Sandesh Prabhudesai

Sandesh Prabhudesai is a journalist, presently the Editor of goanews.com, Goa's oldest exclusive news website since 1996. He has earlier worked as the Editor-in-Chief of HCN and Prudent, Goa's TV channels and Editor of Sunaparant, besides working as a reporter for Goan and national dailies & weeklies in English and Marathi since 1987. He also reports for the BBC. He is also actively involved in literary and cultural activities.

 

Previous Post

 

Archives